De maand tisjre

BSD
...en een nieuwjaar met al haar wensen is aangebroken.

Zo begint de kiddoesj op nieuwjaar.

Bron: Familie Sivan De tafel is feestelijk gedekt, een ieder heeft een nieuw kledingstuk gekregen of een nieuwe vrucht bevindt zich op de tafel. Ook zijn er symbolen op tafel aanwezig zoals de appel met de honing, voor een zoet nieuwjaar, een granaat-appel, voor het voorrecht op vele mitswot, dadels, voor het vernietigen van onze vijanden en een vissenkop of een schapekop, om aan het hoofd te staan en niet als de staart te zijn. Een ieder kan naar traditie andere symbolen toevoegen. Elk symbool heeft zijn eigen speciale zegen die gebaseerd is op de hebreeuwse naam van het symbool.
De kaarsen zijn al aangestoken en het eerste avondgebed van het nieuwe jaar wordt met vreugde en vrees gezegd en daarna wenst men een ieder toe dat hij voor een goed en zoet nieuwjaar mag worden ingeschreven.
De kiddoesj is uitgebreider dan die van de sjabbat.
Tijdens de maaltijd worden met name zoete gerechten geserveerd. Scherp gekruide en zure gerechten worden op deze nieuwjaarsdagen achterwege gelaten. Honingkoek is als dessert een echte nieuwjaarslekkernij.

De maand tisjre is de zevende maand vanaf nisan en de eerste maand van het joodse kalenderjaar. Het joods nieuwjaar valt op 1 en 2 tisjre 5773.
De maand tisjre kent vele feestdagen, ook wel hoogtijdagen genoemd. Zo begint de maand tisjre met rosj hasjanah, nieuwjaar dat twee dagenlang duurt, vervolgens jom kippoer, de grote verzoendag op 10 tisjre, op 15 tisjre begint het loofhuttenfeest dat zeven dagen duurt en als afsluiting van de hoogtijdagen simchat Tora, vreugde der wet op 22 tisjre.
Omdat de maand tisjre zoveel feestdagen kent en de daarbij komende hoeveelheid regels en tradities is er geen andere mogelijkheid dan om hieruit een keuze te maken.

Zoals je inmiddels wel zult hebben opgemerkt is het joodse nieuwjaar, rosj hasjanah, geenszins te vergelijken met de nederlandse jaarwisseling.
Het joods nieuwjaar is een dag van het gericht. Dit is ook te zien aan het sterrenbeeld van de maand tisjre: de weegschaal. Alle schepselen komen voor de Koning en een ieder wordt in het passende boek ingeschreven wat het nieuwe jaar hem zal brengen. Zo bestaat er een boek voor de rechtvaardigen, een boek voor de gemiddelden en een boek voor de slechtaards. Op de grote verzoendag worden deze boeken verzegeld.
Op deze dag wil HaSjem door de speciale gebeden die in het gebedenboek voorkomen, dat wij Hem opnieuw tot Koning over ons aanstellen.
Andere namen voor het nieuwjaar zijn de dag van de herinnering en de dag van het bazuingeschal De dag van de herinnering wijst op het feit dat HaSjem op deze dag alle schepselen en hun daden herinnert en dat HaSjem deze ten goede mag herinneren.
Bron: Familie Sivan De dag van het bazuingeschal wijst op het blazen op de sjofar, de ramshoorn. Er worden namelijk 100 stoten op de ramshoorn geblazen. De sjofar is gemaakt van een hoorn van een ram. Deze ramshoorn is ook een herinnering aan de binding van Izaäk. Toen Abraham bereid was om zijn geliefde zoon Izaäk voor HaSjem te offeren, werd dit door HaSjem op het laatste moment verijdeld. In plaats van het offeren van zijn zoon Izaäk werd de ram geofferd die verstrikt zat in de doornen nabij de offerplaats.
Tijdens de Tora lezingen komt dit verhaal naar voren. Op de eerste dag van het nieuwjaar wordt tijdens het uitgebreide en feestelijk ochtendgebed namelijk uit Genesis 21: 1-34 gelezen met als aansluitende profetenlezing uit 1 Samuel 1- 2:10. Op de tweede dag van het nieuwjaar wordt er uit Genesis 22: 1-24 gelezen en de profetenlezing uit Jeremia 31: 2-20.
Na het middaggebed op de eerste nieuwjaarsdag wordt er de zogenaamde tasjlich gezegd. Dit gebed wordt naast een bron van levend water uitgesproken, bijvoorbeeld de zee, een meer of een rivier, en met dit gebed werpen wij al onze zonden en overtredingen, door het symbolisch leegschudden van de kledingzakken, in de diepten van de wateren, (Micha 7:18-20) en zijn wij als rein en schoon.

De grote verzoendag

Bron: Familie Sivan De grote verzoendag valt op 10 tisjre, 26 september 2012. De grote verzoendag is de feestelijkste en heiligste dag van het hele joodse jaar. Op deze vastendag zijn wij in het wit gekleed of in licht gekleurde kleren of ook wel met de doodsmantel om. Tevens onthouden wij ons deze dag van allerlei aardse geneugten en zijn wij voor een dag als engelen. Omdat de grote verzoendag een vastendag is, worden de feestelijke maaltijden van te voren genuttigd en de maaltijd voor het breken van het vasten na de uitgang van de grote verzoendag. Zo word er op de vooravond, 9 tisjre ter ere van de grote verzoendag maaltijden met vis en vlees gegeten.
Tevens zijn wij op de vooravond bezig met kapparot (kapora= verzoening). Dit kan een kip, een vis of een vastgesteld bedrag zijn, dat weggegeven wordt nadat een speciaal gebed gezegd wordt als verzoening voor onze zonden en overtredingen. Ook wordt er vergeving gevraagd van ouders, kinderen en vrienden voor het wangedrag van het afgelopen jaar. De kinderen krijgen de kinderzegen mee.

Jom kippoer is een dag die in gebed wordt doorgebracht. Een gewone dag of feestdag bestaat uit 3 gebeden: avondgebed, ochtendgebed en middaggebed. De grote verzoendag kent 5 gebeden: het avondgebed, het ochtendgebed met als aansluiting de Moessaf (het toegevoegde gebed), het middaggebed en als afsluiting de Ne'ielah.
Het Kol Nidre gebed (zie illustratie), waarmee het avondgebed begint en letterlijk al onze persoonlijke geloften betekent, wordt driemaal uitgesproken. Kol Nidre is een verklaring van berouw over alle eden en soortgelijke uitspraken die wij tegenover onszelf opnemen gedurende het komende jaar tot de volgende jom kippoer.
Het ochtendgebed is zeer uitvoerig vanwege de gebeden van boetedoening en de uiteenzetting van alle mogelijke overtredingen die wij met onze lichaamsdelen hebben gedaan, inclusief de straffen die wij behoren te ontvangen op al deze overtredingen. Met name de overtredingen die wij met onze mond geuit hebben of de slechte gedachten die wij gedacht hebben aangaande onze medemens. Jom kippoer verzoent de zonden die wij tussen onszelf en HaSjem hebben gedaan, maar het verzoent de zonden die wij tegenover onze medemens begaan zijn niet. Daarom is het vragen van vergeving van onze medemensen voor de grote verzoendag zo belangrijk. De Toralezing is uit Leviticus 16:1-34 en Numeri 29:7-11. De profetenlezing is uit Jesaja 57:14- 58:14.
Na het ochtendgebed wordt de Moessaf gezegd. Ook hier gaan wij als in alle andere gebeden op deze vastendag weer op de knieen voor het vragen om vergeving van onze zonden.
Vrijwel zonder onderbreking vangt dan direct het middaggebed aan. Ook hier worden alle overtredingen genoemd en wordt er om vergeving van onze zonden gesmeekt. Tijdens het middaggebed bestaat de Toralezing uit Levitikus 18:1-30 en het boek Jona wordt als profetenlezing gelezen.
De Ne'ielah, dat letterlijk de sluiting betekent, wordt in aansluiting op het middaggebed gezegd. Het is de laatste mogelijkheid om vergeving van de zonden te vragen. De poorten van de hemel die nu veertig dagen geopend waren, worden na dit gebed weer gesloten. Er wordt ter afsluiting op de ramshoorn geblazen en een hartstochtelijk tot volgend jaar in Jeruzalem wordt uitgesproken. Het vasten is voorbij.

In de dagen dat de Tempel nog bestond was de grote verzoendag de dag waarop de hogepriester in witte kleren het heilige der heiligen betrad. Op deze dag werden vele offers gebracht en andere specifieke heilige taken werden uitgevoerd. Ook werden er twee bokken naar de tempel gebracht. De ene bok was bestemd als offer voor HaSjem en de andere was bestemd om naar Azazal, in de woestijn, gestuurd te worden. Voordat de zondebok naar Azazel gestuurd werd, bad de hogepriester met de handen rustend op het hoofd van de zondebok om vergeving van de zonden van de joden te vragen en om deze met de zondebok naar Azazel te sturen.

Nu de veertig dagen van de goede wil voorbij zijn met het breken van het vasten van de grote verzoendag en nu de poorten weer gesloten zijn, gaan wij met vol vertrouwen het nieuwe jaar in. HaSjem vergeeft immers een ieder die met oprechte intenties op de grote verzoendag heeft gebeden Tevens hopen wij als een beter en verbeterd mens te leven tijdens het nieuwe jaar dat voor ons ligt. Na de feestelijke maaltijd van het breken van het vasten wordt er direct met de bouw van de loofhut begonnen. Het loofhuttenfeest vangt aan op 15 tisjre, 1 oktober 2012.

Het loofhuttenfeest 15-21 tisjre

Bron: Familie Sivan In de loofhutten zullen jullie zitten zeven dagen lang Leviticus 23: 43.

Tik, tik, tik, toek, toek, toek. Ja hoor, wij bevinden ons in de dagen die tussen de grote verzoendag en het loofhuttenfeest liggen. Iedereen is ijverig bezig met het opzetten van de loofhut. Een week lang zullen wij al onze dagelijkse bezigheden in de loofhut doen: eten, drinken, Tora leren en sommigen zullen ook in de loofhut slapen. Het bouwen van een loofhut is een groot feest, de kinderen helpen flink mee om de loofhut ook mooi te versieren met het plak- en knipselwerk van de kleuterschool, en met andere mooie platen die met het loofhuttenfeest te maken hebben.

De loofhut bestaat tenminste uit drie "wanden" en het moet tevens aan een minimale en maximale hoogte voldoen. Ook de plaats van de loofhut is belangrijk, het kan namelijk niet in huis of onder een boom staan, maar juist rechtstreeks onder de hemel. Het belangrijkste onderdeel van de loofhut is de schach, de dakbedekking van plantaardig materiaal. Het neerleggen van de takken, dadelpalmen, bamboe etc gaat vergezeld met een zegen.

Het loofhuttenfeest bestaat niet alleen uit het bouwen van een loofhut om daar een week lang te wonen, ook de volgende onderdelen horen bij dit feest. Dit zijn de etrog, een citroenachtige vrucht, vervolgens de loelav, een gesloten palmtak, drie myrtetakken en twee wilgetakken. Zie ook Lev. 23:39 en 40.

Bron: Familie Sivan Deze vier soorten duiden op de vier soorten joden die er zijn. Zo zijn er joden die met een etrog vergeleken worden. De etrog heeft zowel geur als smaak, dat betekent dat deze joden zowel Tora leren als goede daden doen.
De loelav heeft alleen smaak, dat zijn de joden die alleen goede daden doen.
De myrtetakken hebben alleen een geur en dat houdt in dat dit joden zijn die alleen Tora leren.
De wilgetakken hebben noch smaak noch geur en dat zijn de joden die noch Tora leren noch goede daden doen.
Dus de geur staat voor Tora studie en de smaak stelt de goede daden voor.
Deze vier soorten worden dagelijks tezamen als een bundel gezegend en in de synagoge wordt hiermee, tijdens de lofzeggingen in het ochtendgebed, rituele handelingen verricht. De bundel van deze vier soorten geeft de eenheid van het joodse volk aan: de een vult de ander aan.

De eerste dag van het loofhuttenfeest, ook wel het feest in de joodse bronnen wordt genoemd, is een feestdag waarop er niet gewerkt mag worden en de andere zes dagen zijn halve feestdagen. Op deze halve feestdagen mag er wel gewerkt worden, maar dan met name wat er voor het loofhuttenfeest nodig is. Zo is het koken en bakken en dergelijke toegestaan. Wanneer de sjabbat op een halve feestdag valt dan worden natuurlijk wel de regels van de sjabbat in acht genomen.

Bron: Familie Sivan Een ieder die zich aan de wetten en regels van het feest houdt, krijgt zeven dagenlang een hemelse bezoeker te gast in zijn loofhut. Zo is Abraham de eerste gast op de eerste dag van het loofhuttenfeest, op de tweede dag Izaäk, vervolgens Jakob op de derde dag, Mozes op de vierde dag, Aaron op de vijfde dag, Jozef op de zesde dag en David op de zevende en laatste dag van het loofhuttenfeest.

Het loofhuttenfeest behoort bij de drie pelgrimsfeesten. Ten tijde van de Tempel werden er op dit feest vele offers gebracht, dit is na te lezen in Leviticus 23: 33-44 en in Numeri 29:12-39, deze teksten vormen ook een deel van de Tora lezingen tijdens het loofhuttenfeest.

Tijdens het loofhuttenfeest worden er 70 stieren geofferd (13+12+11+10+9+8+7=70) en deze 70 stieren staan tegenover de 70 volkeren van de wereld. De volkeren werden jaarlijks door deze offers gezegend. Helaas hebben de volkeren (de Babyloniërs en de Romeinen) de tempels verwoest en daarmee is ook de jaarlijkse zegen voor de volkeren opgehouden te bestaan.


De genoemde getallen staan voor de stieren die dagelijks geofferd werden tijdens het Loofhuttenfeest. Op de eerste dag 13 en daarna elke dag een minder. Dit is na te lezen in de tekst Numeri 29:13-34.

Het is een grote mitswa om het loofhuttenfeest in vreugde door te brengen. Een voorbeeld daarvan is de zogenaamde "simchat bet hasjo'avah". Dit betekent de vreugde van het water scheppen voor de plengoffers. Het is een grote vreugde om de vreugde zelf. Zo wordt er op allerlei plekken, mannen apart van de vrouwen, gedanst en gezongen om de simpele reden om blij te zijn.

Hosjana rabba is de laatste dag van het loofhuttenfeest. Op deze dag wordt er extra gebeden om verlossing en redding omdat nu het oordeel en gericht waarvan op rosj hasjanah en jom kippoer sprake was, definitief voorbij is. Op deze laatste avond en nacht worden er in de synagoge het boek Deuteronomium en het Psalmenboek gelezen. In aansluiting wordt het ochtendgebed met het eerste daglicht gezegd en daarin worden de Hosjanot, red ons, gereciteerd. Ook wordt er met vijf wilgetakken op de grond getikt, een traditie van de profeten.

In de laatste namiddag van het loofhuttenfeest wordt er nog een gebed als afscheid van de geliefde loofhut gezegd en daarmee zeggen wij dit heerlijke feest vaarwel.

Simchat Tora , vreugde der wet, 22 tisjre

Bron: Familie Sivan Na een week lang in de loofhut vertoefd te hebben is als afsluitende feestdag van de maand tisjre de vreugde der wet aangebroken. Dit feest wordt niet in de Tora genoemd, maar zoals het met elke voltooiing van bijvoorbeeld een talmoed-traktaat of de misjna en dergelijke het geval is, zo wordt op simchat Torah de voltooiing van de vijf boeken van Mozes, de Tora, uitbundig gevierd.

Tijdens het avondgebed als wel tijdens het ochtendgebed wordt er zeven maal met de Torarollen om de biema heengelopen met lied en dans.

In het ochtendgebed, dat zeer uitgebreid is, wordt de laatste portie "Zot habrachah", dit is de zegen gelezen. Deze portie bevindt zich in Deuteronomium 33:1- 34:12. Bij de zegen van de stam Asjer, Deuteronomium 33:24-27 worden alle mannen, die 13 jaar en ouder zijn, een voor een opgeroepen. De jongens onder de bar mitswa leeftijd van 13 jaar staan samen onder de gebedsmantel en worden gezegend.

Ook wordt er op simchat Tora het gebed om dauw in de zomermaanden, dat vanaf Pesach wordt gezegd, veranderd in het gebed om regen voor het komende winterseizoen.

De vijf boeken van Mozes worden weliswaar op deze dag beëindigd, maar er wordt direct met Genesis begonnen. Er komt immers nooit een eind aan de studie van de Tora. Wanneer je de Tora van Genesis tot en met Deuteronomium leest, dan vormen de eerste en de laatste letter het woord "bal", hetgeen een ontkenning, "geen", betekent. Lees je echter de Tora door als in een cirkel dan is de laatste letter l en de eerste letter b hetgeen "lev", hart betekent, opdat de Tora altijd het hart, het centrum van ons leven mag zijn.

Sjabbat Beresjit

Sjabbat Beresjit is de eerstvolgende sjabbat na simchat Tora, waarop de eerste portie Beresjit wordt gelezen. De lezing betreft Genesis 1:1 - 6:8. Een nieuw begin is aangevangen. Dat een ieder met vernieuwde krachten het nieuwe jaar nu daadwerkelijk mag ingaan en dat de kennis en het inzicht in de Tora mogen groeien en dat dit tevens met goede daden vergezeld mag gaan.

Geschreven door Jael.

Aantekeningen

Home Malben

Begrippenlijst

printer

Hashem betekent letterlijk: "de Naam" is een vervangende term voor de Almachtige zodat wij niet riskeren Gods naam ijdel te gebruiken.

Kiddoesj is de zegen die over de wijn wordt uitgesproken op sjabbat alsmede op joodse feestdagen.

Mitswot zijn de geboden uit de Thora, goede daden.

Tora is letterlijk "instructie"; Er zijn twee betekenissen. De vijf boeken van Mozes zijnde Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium en meer in het algemeen verwijst het naar de Joodse leer en wat wij ten onrechte het Oude Testament noemen.