De dood van Oom Layish

De treinen van Solomon, deel 12

Bron: Breslev.co.il In een Joegoslavisch bos in de buurt van de grens liepen de partizanen in een hinderlaag van artillerie en zwaar mitrailleurvuur; een dodelijk-gewonde koerier kon nauwelijks thuis komen...

Wenen, de stad aan de Blauwe Donau, de stad van de wals en de slagroomtaarten.

1937, op een late zomermiddag begonnen de schaduwen al te lengen. Er was een heldere, wolkeloze hemel en een zachte bries uit de bergen. Het was rustig in de straten van de Joodse wijk. En toen...

Da da dak da dadak da dadak da dadak ... de ruiter spoorde zijn paard aan tot een tempo, waarbij de beroemde middernacht rit van Paul Reveres 1) een zorgeloze draf leek.

Het donderende galop van de paardenhoeven galmde over het tuinpad: een heftig bonzen op de deur. Ernst deed open sprong van ontzetting achteruit. Het met bloed bevlekte paard liep de hal in en de zwaar gewonde ruiter strompelde vervolgens naar de salon, daarbij een duidelijk bloedspoor achterlatend op de tapijtloper.

De ruiter sprak: "Doe geen moeite om een arts te bellen, het zal niet helpen. Bela Barukh..., ik ben het, Yizschav, de zoon van uw jongere broer Yosef, en een strijder van de Servische partizanen, onder commando van uw illustere oudere broer, mijn oom, kolonel Layish Nahmijas."

Hij snakte naar adem en vervolgde. "We liepen in een hinderlaag van artillerie en zware mitrailleurvuur in de Joegoslavische bossen bij de Hongaarse grens. Hoewel al gewond, werd ik door hem naar u toegestuurd, om u deze documenten te geven. Ik verontschuldig mij dat sommige tijdens de rit verloren gingen en wat overbleef beschadigd is. Ik betwijfel het of oom Layish het zal overleven."

Hij legde zijn hoofd op het nu met bloed bevlekte tapijt.

Weer een pauze, een beetje langer dan de vorige en nu met ademhalingsmoeilijkheden, waardoor hij uiteraard moeite had om te spreken, vervolgde hij, "Ik geloof dat ... niemand van onze mannen het zal overleven. Ik... Het spijt me, maar ik heb mijn best... gedaan. Ik ben ... ben ... aan mijn eind. Moge God mijn ziel genadig zijn en over het huis van Israël. Sjema Yisrael H 'Elokeinu H'Ehhad...."

En hij stierf.

Pappa stond er verbijsterd bij. Hij was nooit een soldaat of zelfs een straatvechter geweest. Het galopperend paard, neef Yizschav die gewond en bloedend binnenkomt, zijn haastige boodschap, het bebloede pakje en de dood van de jonge neef aan zijn voeten - dat was voor hem heel moeilijk om mee om te gaan.

Trude was direct naar haar kamer gerend en schreeuwde het uit, toen zij het paard en de bloedige ruiter bij de deur zag.

Hal was voor een moment verward en zei toen: "Oh mijn God? Hashem Yekom Damo Wat op aarde moeten we nu doen?"

Moshe Paulus antwoordde: "Ik heb het gevoel dat uw vraag voor ons snel beantwoord zal worden", hij bukte zich, sloot de ogen van Yizschav, nam het met bloed doordrenkte pakket en toen.... toen was er het geluid van nog meer paardenhoeven, dat steeds dichterbij kwam.

...en stemmen...

"Kapitein, hier gaat een spoor van bloed naar dat huis met de open deur. Ah, kijk daar is uw paard kapitein, het graast in de tuin."

"Nu in ieder geval vond hij voor zichzelf te eten. Vooruit naar het huis!"

Terwijl hij de ingang naderde voegde hij eraan toe, "Oh, ik ken dit huis. De Joodse hoefsmid van de 23e artillerie woont hier."

Een zware klop op de reeds geopende deur. "Paul, ben je hier. Heb je de dief gezien, die mijn ho .... oh. Wie is dat bloedige lijk op uw salon vloer?"

Mamma stond in de keuken te huilen over de dood van haar zwager en neven, dat zij de komst van de Forest Guard met hun kapitein niet opmerkte, en toen hij vroeg wie het lijk was, stortten zowel pappa als Hal in.

Moshe-Paul legde in het kort uit wat hij had begrepen uit de woorden van zijn neef. Toen vroeg hij de kapitein, "Wat is het verband tussen mijn dode neef en uw paard?"

"We waren op patrouille aan de rand van de stad, wij waren bij de dichtstbijzijnde open plek, ken je die, ja?"

"Ja"

"Ik bevond mij op mijn normale positie aan de rechterkant van de patrouille. Toen plotseling een ruiter als een bliksemschicht tussen de bomen te voorschijn kwam, die over de hals van het paard lag. Voor ik het in de gaten had was hij naast mij en met één beweging, ik weet nog steeds niet hoe, wierp hij mij, één van de beste ruiters van de Weense Garde en cavalerie veteraan, van mijn paard en zat hij in mijn zadel in plaats van ik en reed in de richting van de stad. Hij reed met een snelheid of de duivel en een honderdtal demonen hem achtervolgden!"

"Korporaal Herbst loste een schot, maar hij verdween uit het zicht. We volgden de hoefsporen tot aan de stenen straten en van daaruit volgden we het spoor van bloeddruppels." "Van wat ik hier zie, zelfs als het schot van Herbst hem geraakt had, had nooit deze wonden kunnen veroorzaken. Ook het paard dat hij bij ons achterliet was uitgeput en helemaal bedekt met bloed en had het volgehouden ondanks een verwonding door een kogel, arme beest."

"Je neef zeg je? Ik zweer bij de eeuwige God, dat ik nog nooit een ruiter als hem heb gezien. Een cavalerist als hij zou twee vijandelijke teams met één hand onschadelijk maken."

"Zijn commandant en oom - die ook mijn oom was, moge hij rusten in vrede, won een medaille door precies dat een paar keer te doen in de Eerste Wereldoorlog."

"Waar kwam hij vandaan?"

"Joegoslavië, ze waren partizanen na de nederlaag van Novi Sad en de rest van Servië."

"Kwam hij met dat paard helemaal daar vandaan? Misschien stal hij andere paarden op de weg hierna toe. In elk geval, Paul, de wet verlangt dat ik de documenten moet zien, die hij bij zich had. Als ze van militair belang zijn of vanwege de veiligheid, dan moet ik ze in beslag nemen. Ik hoop dat je dat begrijpt."

Ondertussen hadden Pappa en Hal zich hersteld. Moshe antwoordde de kapitein, "Begrepen, geen probleem. Maar we zullen ze openen op de ruiter, die al onder het bloed zit, zodat de tafel niet vies wordt. Ik hoop niet dat u dit erg vindt kapitein."

"Begrepen. Dat is goed. Ik zie dat ze zijn beschoten en vol gaten net als een Zwitserse kaas en dat ze ook onder het bloed zitten."

"Wel, laten we zien wat we er van kunnen maken, ondanks de kogelgaten en de bloedvlekken. Pappa, kijk ze zijn van perkament en niet van papier."

"Sinds wanneer maakt iemand kaarten en militaire orders op perkament?" merkte de kapitein. "Eh, wat voor letters zijn dat in deze vreemde brieven? Zeker een geheime code?"

"Kapitein, kijk naar deze lijnen en vertakkingen met namen en data er naast. Lijkt dit op een militair document?"

"Nu je het vraagt, nee. Het ziet er eerder uit als een genealogische stamboom, wat aan alles is te zien. Wat een puinhoop, er is bijna niets meer leesbaar."

"Precies kapitein, en de taal is Ladino en geschreven in het Hebreeuws. Oom Layish besefte blijkbaar dat hij en zijn zonen allemaal zouden sterven en wilde dat wij de stamboom zouden krijgen."

"Wat is in vredesnaam Ladino?"

"Het is een mix van Spaans en Hebreeuws, dat de Joden in Spanje spraken vóór de uitwijzing 440 jaar geleden, en veel van hun nakomelingen gebruiken het nog steeds."

"Hoe dan ook, het is genoeg; U kunt deze bloedige documenten behouden. Zij hebben geen militair belang. Ik zal mijn sergeant opdracht geven het lijk op te halen en zijn begrafenis te regelen, en erop toe te zien dat de politie u geen moeite veroorzaakt."

"Dank u, kapitein. Omdat de man een Jood is, en mijn neef is, vragen wij u toe te staan dat onze begrafenis onderneming de ceremoniële begrafenis regelt."

"Fijn, dat is heel goed. Een karwei minder voor ons. Oh, ja en het originele paard van de ruiter zal bij ons blijven als het goed herstelt is. Goede nacht."

De kapitein en zijn sergeant vertrekken.

Als de hoefstappen van hun paarden vervagen... "Hal, haal een dienstknecht en breng wat olie doeken om op de grote tafel uit te spreiden. Dan kunnen jij en Pappa mij helpen met het lezen en kopiëren van deze beschadigde perkamenten."

Na zich uren te hebben gebogen over de door kogels gescheurde en onder het bloed zittende perkamenten, zijn hun ogen rood aangelopen en vol tranen, zowel vanwege het verschrikkelijke verlies, als van vermoeidheid van de ogen .... "Nu, dit is alles wat we kunnen redden. Jammer dat sommige van de oudere perkamenten verloren zijn gegaan, en het meest recente deel is wel hier, maar totaal onleesbaar. Het is zelfs onmogelijk om een volledige naam, plaats of datum te kunnen lezen. Goddank had ik de kans om het geheel te kunnen zien tijdens een bezoek aan de boerderij van oom Layish."

Pappa zei: "Jongens, ik zal dit exemplaar bij mijn belangrijke papieren bewaren. De originelen moeten worden begraven samen met de arme Yizschav, omdat er zoveel van zijn bloed aan zit. Zo zullen we ook doen met zijn kleding en om dezelfde reden waarschijnlijk ook met de tapijtloper. "Hashem yikom damo" - Moge God zijn bloed wreken."

Beide zonen antwoordde: "Amen"

Bij de begrafenis hield Moshe herinneringen op. Hij herinnerde zich zijn laatste bezoek in Novi Sad. Moshe had gewapende en ongewapende vechttechnieken bij zijn oom Layish en zijn zonen geleerd. Ze rustten nu uit op een aantal boomstronken aan de rand van het veld. Aan het einde waagde zich een kleine kudde reeën, dichterbij knabbelde een groep konijnen knabbelde op het verse gras. Een zachte middag bries fluisterde door de lange dennen boven hun hoofd. Zo rustig, zo mooi, niets leek op de drukte van Wenen.

Oom Layish had Moshe in zijn ogen gekeken, "Mijn lieve neef, dit is de laatste keer, dat we elkaar in deze wereld ontmoeten. Onthoud goed wat we je deze dagen, die je hier bent, zullen leren. Hopelijk zal één van mijn zonen binnenkort bij je langs komen en je nog meer leren voordat het te laat is." Hij legde zijn linkerhand op Moshe's achterhoofd, de rechterhand op de plek waar de voorste fontanel zat, toen hij baby was, sloot zijn ogen mompelde iets en Moshe hoorde niet helemaal wat het was. Oom Layish hield zijn handen voor een tijdje op zijn plaats. "Er zijn dingen die je niet geleerd kunnen worden, maar het vermogen om het te leren en het te gebruiken zal komen in generaties die na jou zullen zijn. Er is meer, veel meer, in onze oude kennis van wat er verborgen is in het woord van "Jehoeda Ben Teimah"; methoden meer dan louter fysieke gevechten, maar vraag niet wat.

"Je oudste zoon zal ontvangen wat jij niet kon. Je oudste zoon zal niet je eerste zoon, maar veeleer de eerst levend geborene zijn. Door hem zal de keten van licht terugkeren. En van zijn zonen, vooral één met zijn ogen.... De juiste leraren zullen door God, op de juiste momenten naar hem worden gezonden. Dat wil zeggen, als de "andere kant" niet zal proberen, zich er te veel mee te bemoeien."

"Oom Layish, wat bedoelt u? Welke keten van licht? Welk licht? Welke andere kant?"

"Hij zal weten wat ik bedoel. Hopelijk zal het mij worden toegestaan om zo nu en dan te komen om je te begeleiden. Er bestaat een kans dat één van mijn zoons de oorlog zal overleven en om hem te vertellen, naar...."

Moshe in zijn mijmeringen onderbroken door Pappa, die kaddish zei voor zijn neef. Hoewel Yizschav niet een directe neef was, wie zou anders kaddish voor hem kunnen zeggen?

Alle aanwezigen beantwoord met, "Amen, Yehei Shmei Raba Mevorakh....."

Wordt vervolgd

1) Paul Revere (1734–1818), was een Amerikaans activist en ambachtsman.

Geschreven door Yaakov Bar Nahman en vertaald uit het Engels door Jadied.
Bron: The Death of Uncle Layish

Aantekeningen

Home Malben

Begrippenlijst

printer

Kaddish is één van de belangrijkste gebeden van het Jodendom. Volgens de traditie zou het kaddish tienmaal per dag moeten worden gereciteerd. Bij de dagelijkse gebeden en bij de eredienst neemt het een grote plaats in. Bovendien wordt het na een overlijden 11 maanden lang door de nabestaanden gebeden.

Hashem betekent letterlijk: "de Naam" is een vervangende term voor de Almachtige zodat wij niet riskeren Gods naam ijdel te gebruiken.